.svg)
Zanim przejdziemy do konkretów, jedna ważna uwaga na start: choroby trawnika to prawie zawsze objaw, a nie przyczyna. Grzyby chorobotwórcze są w glebie właściwie zawsze - atakują dopiero wtedy, gdy trawa jest osłabiona, a warunki im sprzyjają. Dlatego walka z każdą z opisanych niżej chorób zaczyna się od tego samego pytania: co w pielęgnacji poszło nie tak?
Rdza to jedna z najczęstszych chorób trawy na trawniku, atakująca zwykle od połowy lata do jesieni. Sprzyja jej ciepła, wilgotna pogoda, ale też - i to często umyka - niedożywienie trawnika oraz koszenie zbyt rzadkie, przez co starsze liście stają się łatwym celem dla grzyba.
Rdzę trudno pomylić z czymkolwiek innym. Na źdźbłach pojawiają się drobne, pomarańczowe, rdzawe lub żółtawe krostki - to skupiska zarodników grzyba. Najprostszy test praktyczny: przejdź się po trawniku w jasnych butach albo przetrzyj źdźbła białą szmatką. Jeśli zostaje na nich pomarańczowy, pylisty nalot, jakby ktoś posypał trawę rdzawym proszkiem - to właśnie rdza. Przy silnym porażeniu trawnik z daleka wygląda na przyżółkły i traci wigor, a trawa rośnie wyraźnie słabiej.
Rdza to choroba, którą w większości przypadków da się pokonać samą pielęgnacją, bez żadnych oprysków. Podstawa to regularne koszenie - zarodniki siedzą głównie na starszych częściach źdźbeł, więc systematyczne ścinanie trawy i, co ważne, wynoszenie pokosu z trawnika (nie zostawiamy skoszonej, porażonej trawy na murawie!) mechanicznie usuwa większość grzyba.
Drugi filar to dokarmienie trawnika - rdza uwielbia murawy niedożywione, więc umiarkowana dawka nawozu azotowego pobudzi trawę do wzrostu i pozwoli jej dosłownie "przerosnąć" chorobę. Uwaga tylko na termin: azotem zasilamy trawnik do połowy sierpnia, później przechodzimy na nawozy jesienne z potasem. Do tego ograniczamy wieczorne podlewanie (mokra trawa przez całą noc to raj dla grzybów - podlewamy rano) i dbamy o przewiewność murawy. Po fungicyd sięgamy naprawdę wyjątkowo - rdza rzadko kiedy zabija trawnik i prawie zawsze ustępuje po poprawieniu pielęgnacji.
Pleśń śniegowa to klasyka wśród chorób trawnika po zimie - to właśnie ją najczęściej odkrywamy wiosną, gdy śnieg schodzi z murawy. Grzyb rozwija się w chłodzie i wilgoci, głównie pod
zalegającą pokrywą śnieżną, szczególnie gdy śnieg spadł na niezamarzniętą ziemię. Ryzyko mocno zwiększa jesienne przenawożenie azotem i zostawienie na zimę wysokiej, nieskoszonej trawy oraz warstwy liści.
Po stopnieniu śniegu na trawniku widać okrągłe lub nieregularne place o średnicy od kilku do kilkudziesięciu centymetrów - trawa w ich obrębie jest zgnita, sklejona, przylegająca do ziemi, w kolorze słomkowym lub szarobrunatnym. Charakterystyczny jest biały albo różowawy, watowaty nalot grzybni, najlepiej widoczny rano, przy rosie, na obrzeżach plam. Plamy potrafią się zlewać w większe, nieregularne obszary.
Wiosną, gdy odkryjemy pleśń śniegową, działamy mechanicznie: porażone miejsca energicznie wygrabiamy grabiami, usuwając zgniłą, sklejoną trawę i przerywając grzybnię. Samo wygrabienie i dopuszczenie powietrza do darni często wystarcza, żeby choroba się zatrzymała - grzyb nie znosi przewiewu i wysychania. Większe, łyse place po wygrabieniu podsiewamy świeżą trawą.
Prawdziwa walka z pleśnią śniegową toczy się jednak jesienią, w ramach profilaktyki. Oto co robić, żeby wiosną nie zastać przykrej niespodzianki:
• ostatnie koszenie wykonujemy późno, tak żeby trawa nie szła w zimę zbyt wysoka (ok. 4 cm), • dokładnie wygrabiamy liście - warstwa mokrych liści na trawie to inkubator dla grzyba, • od połowy sierpnia nie nawozimy już azotem, tylko nawozem jesiennym z przewagą potasu, • wykonujemy jesienną aerację lub wertykulację, żeby poprawić przewiewność darni i odpływ wody,
• zimą staramy się nie udeptywać śniegu na trawniku i nie usypywać na nim hałd śniegu z odśnieżania - zbity śnieg zalega dłużej i stwarza idealne warunki dla pleśni.
Żółta plamistość to choroba, która lubi zaskakiwać w okresach ciepłej i wilgotnej pogody - szczególnie gdy dni są ciepłe, noce chłodne, a na trawie długo utrzymuje się rosa. Bywa mylona ze zwykłym przesuszeniem albo śladami po psim moczu, dlatego warto znać jej charakterystyczne cechy. Co ważne - i co odróżnia ją od większości chorób z tej listy - żółta plamistość najchętniej atakuje trawniki głodne, z niedoborem azotu, a nie te przenawożone.
Na murawie pojawiają się niewielkie, słomkowe lub wyblakłe plamy - klasycznie wielkości mniej więcej pięciozłotówki, choć z czasem mogą się zlewać w większe, nieregularne obszary. Cechą, która pomaga odróżnić chorobę od zwykłego przesuszenia, jest to, że plamy występują mimo regularnego podlewania i mają dość wyraźnie odgraniczone brzegi. Przy dużej wilgotności, wcześnie rano, na porażonej trawie można dostrzec delikatny, pajęczynowaty nalot grzybni, który znika po obeschnięciu rosy.
Zaczynamy od tego, czego trawnikowi brakuje - a przy tej chorobie jest to najczęściej azot. Umiarkowana dawka nawozu azotowego (w sezonie, do połowy sierpnia) pobudza trawę do wzrostu i pozwala jej „przerosnąć" chorobę, podobnie jak przy rdzy. To jedna z tych sytuacji, w których dokarmienie trawnika działa lepiej niż jakikolwiek oprysk.
Drugi front to walka z długo utrzymującą się wilgocią na źdźbłach. Podlewamy rzadziej, ale obficie, i koniecznie wcześnie rano - nigdy wieczorem. Dobrym trikiem jest też poranne strącanie rosy z trawy, np. przeciągnięcie po murawie węża ogrodowego albo lekkie omiecenie - im krócej
liście są mokre, tym mniej czasu ma grzyb. Do tego standardowo: aeracja i wertykulacja (wiosną lub we wrześniu, nie w środku letnich upałów) rozbijają filc i poprawiają przewiewność darni. Porażone, mocno przerzedzone miejsca wygrabiamy i podsiewamy.
Fungicyd zostawiamy na sytuacje naprawdę wyjątkowe, gdy choroba mimo dokarmienia i poprawy pielęgnacji dalej się rozszerza.
Zgorzel podstawy źdźbła to podstępna choroba trawnika, bo atakuje roślinę od dołu - poraża korzenie i nasadę źdźbeł, przez co trawa obumiera "od fundamentów". Sprzyjają jej gleby zbite, podmokłe, o wysokim pH (świeżo wapnowane) oraz nowo założone trawniki, na których życie mikrobiologiczne gleby nie zdążyło się jeszcze ustabilizować.
Na trawniku pojawiają się place słomkowej, zamierającej trawy, które z roku na rok się powiększają - często przyjmują kształt pierścieni lub podkowy, bo środek plamy bywa z czasem zasiedlany przez chwasty i odporniejsze gatunki traw. Kluczowy test to wyrwanie kępki porażonej trawy: przy zgorzeli wychodzi ona z ziemi wyjątkowo łatwo, praktycznie bez oporu, a nasada źdźbeł i korzenie są ciemne, zbrunatniałe lub czarne, jakby przypalone. To właśnie ta czarna, zgniła podstawa źdźbła odróżnia zgorzel od zwykłego przesuszenia.
Zgorzel to choroba gleby, więc opryski nalistne mają tu ograniczony sens - kluczem jest poprawa warunków w podłożu. Podstawą jest walka ze zbitą, podmokłą glebą: regularna aeracja poprawia stosunki powietrzno-wodne w strefie korzeni, a piaskowanie trawnika po aeracji dodatkowo rozluźnia podłoże na dłużej. Jeśli problemem jest stojąca woda, warto pomyśleć o poprawie drenażu.
Druga sprawa to pH gleby - zgorzel lubi odczyn zasadowy, więc wstrzymujemy się z wapnowaniem, a przywysokim pH stosujemy nawozy fizjologicznie kwaśne (np. siarczan amonu zamiast saletry). Ważne jest też zrównoważone nawożenie z dobrą dawką potasu i fosforu, które wzmacniają system korzeniowy. Wypadłe place podsiewamy mieszankami traw o większej odporności. Zwalczanie chemiczne zgorzeli w warunkach amatorskich jest mało skuteczne i naprawdę rzadko uzasadnione - to choroba, którą wygrywa się cierpliwą poprawą kondycji gleby, sezon po sezonie.
Brunatna plamistość to choroba, która potrafi w kilka upalnych i parnych dni zamienić kawał zadbanego trawnika w brązowe rumowisko. Atakuje najczęściej w pełni lata, gdy noce są ciepłe, wilgotność wysoka, a trawnik gęsty, mocno nawożony azotem i podlewany wieczorami - czyli, nie ma co ukrywać, na murawach intensywnie pielęgnowanych, tyle że z błędami.
Choroba objawia się okrągłymi, brunatnymi plamami, które potrafią mieć od kilkunastu centymetrów do nawet metra średnicy. Charakterystyczny - choć nie zawsze obecny - jest tzw. "dymny pierścień": ciemniejsza, szarawa obwódka na granicy plamy, najlepiej widoczna wcześnie rano przy rosie, gdy grzyb aktywnie się rozwija. Trawa wewnątrz plamy brunatnieje i zasycha, ale - w odróżnieniu od zgorzeli - trzyma się w ziemi dość mocno, bo choroba poraża głównie liście, a nie korzenie.
Pierwsza pomoc to odcięcie grzybowi tego, co kocha najbardziej: wilgoci nocą i nadmiaru azotu. Natychmiast przestawiamy podlewanie wyłącznie na wczesny ranek i ograniczamy je do niezbędnego minimum, a nawożenie azotowe wstrzymujemy do czasu opanowania choroby.
Kosimy na nieco wyższą wysokość, zawsze przy suchej trawie, i koniecznie zbieramy pokos z porażonych miejsc - zostawianie go to rozsiewanie zarodników po całym trawniku. Warto też po koszeniu chorych fragmentów przemyć albo zdezynfekować kosiarkę, żeby nie roznosić grzyba na zdrowe części murawy.
Długofalowo pomagają te same zabiegi, co przy pozostałych chorobach: aeracja i wertykulacja w odpowiednich terminach, rozbijanie filcu, zbilansowane nawożenie z potasem. Choroby grzybowe trawnika zwalczanie metodami chemicznymi zostawiamy na sam koniec - jeśli mimo wszystkich powyższych działań plamy agresywnie się rozrastają, można sięgnąć po fungicyd przeznaczony do trawników, ściśle według etykiety. Ale z doświadczenia mogę powiedzieć, że kto raz poprawi nawadnianie i nawożenie, ten w kolejnych sezonach o brunatnej plamistości najczęściej zapomina.
Jak widać, przy wszystkich pięciu chorobach schemat jest podobny: grzyb atakuje tam, gdzie trawnik jest osłabiony, przelany, przenawożony azotem albo pozbawiony powietrza. Dlatego najlepszy "oprysk" na choroby grzybowe trawnika to zdrowa rutyna pielęgnacyjna - poranne podlewanie, regularne koszenie z zebraniem pokosu, zbilansowane nawożenie, coroczna aeracja i jesienne porządki. Chemia to zawsze ostatnia deska ratunku, a nie pierwszy odruch.
Czy choroby grzybowe trawnika są groźne dla ludzi lub zwierząt domowych?
Grzyby porażające trawy to zupełnie inne organizmy niż te groźne dla ludzi czy psów - same w sobie nie stanowią zagrożenia przy zwykłym korzystaniu z trawnika. Jedno zastrzeżenie: dzikie grzyby kapeluszowe wyrastające na murawie to już inna historia - niektóre z nich bywają trujące, więc jeśli pies ma tendencję do podjadania wszystkiego w ogrodzie, lepiej takie grzyby na bieżąco usuwać. Ostrożność trzeba też zachować przy stosowaniu fungicydów: po oprysku należy przestrzegać okresu, w którym dzieci i zwierzęta nie powinny wchodzić na trawnik (informacja zawsze jest na etykiecie środka).
Czy grzyby kapeluszowe rosnące na trawniku to też choroba?
Niekoniecznie - pojedyncze grzyby kapeluszowe po deszczu to normalna sprawa i zwykle znak, że w glebie rozkłada się materia organiczna, np. stare korzenie. Problemem bywają dopiero tzw. czarcie kręgi, czyli grzyby rosnące w regularnych okręgach, którym towarzyszy ciemniejsza lub zamierająca trawa - z nimi walczy się głównie aeracją i obfitym podlewaniem strefy kręgu.
Czy trawnik z rolki jest bardziej odporny na choroby niż z siewu?
Na starcie trawa z rolki wygląda zdrowo, ale pierwsze tygodnie po ułożeniu to dla niej duży stres i okres podwyższonej podatności na choroby - zwłaszcza jeśli styk rolki z podłożem jest nierówny i woda zalega pod darnią. Długofalowo o odporności decyduje nie sposób założenia, tylko skład gatunkowy mieszanki i jakość pielęgnacji.
Czy da się całkowicie uodpornić trawnik na choroby grzybowe?
Całkowicie nie - zarodniki grzybów są wglebie i powietrzu zawsze i na to nie mamy wpływu. Można natomiast sprawić, że nie będą miały warunków do ataku: wybierając mieszanki traw o
podwyższonej odporności, dbając o przewiewność darni i unikając błędów w podlewaniu oraz nawożeniu. W praktyce zadbany trawnik potrafi latami nie zachorować na nic poważnego.
