.svg)
Nie myl tego z aeracją – ta robi otwory w glebie i rozluźnia podłoże, podczas gdy wertykulacja tylko nacina darń, nie ingerując tak głęboko w profil glebowy. Najlepsze efekty w usuwaniu filcu daje świadome łączenie tych dwóch zabiegów, ale każdy ma inny cel i timing. Dzisiaj skupiamy się na tym pierwszym ;)
Najlepiej odpowiedzieć na to pytanie: „wtedy, kiedy jest to konieczne”, ale wiem, że to nic Ci nie wyjaśni. Sam fakt zalegania filcu nie jest czymś złym, ale jak to mówi stare, dobre porzekadło: „Co za dużo, to niezdrowo” - i tak samo jest w tym przypadku. Cienka warstwa filcu (około 0,5 cm) nie jest szkodliwa dla trawnika. Problem pojawia się, gdy ta grubość przekracza dopuszczalną wartość. Filc o grubości 1 cm potrafi już nieźle namieszać w wyglądzie darni i dlatego ważna jest jego kontrola.
Wertykulujemy wtedy, gdy trawa intensywnie rośnie i ma czas na regenerację. Najbezpieczniejsze okno to wczesna jesień – wrzesień i wczesny październik – kiedy jest chłodniej, wilgotniej i stabilniej. Wiosną ten zabieg też jest możliwy, ale nie warto robić go zbyt wcześnie. Najlepiej, gdy pogoda się ustabilizuje i po zimie trawa „ruszy” (najczęściej po pierwszym koszeniu). Klucz to aktywny wzrost i kilka tygodni bez skrajności pogodowych tuż po zabiegu. Nowo założone trawniki zostaw na co najmniej rok, zanim wjedziesz z weltykulatorem. Po prostu na tak młodych trawnikach nie ma sensu wykonywać tego zabiegu, gdyż warstwa filcu nie zdąży się zakumulować na tyle, żeby taka praca miała uzasadnienie. Oczywiście są wyjątki, kiedy taka wertykulacja będzie miała sens, ale to są pojedyncze przypadki. Obserwuj swój trawnik i sam decyduj, czy warto odpalać wertykulator, czy jeszcze może poczekać w garażu.
Tak - najlepiej nisko. Skrócenie trawy odsłania filc, ułatwia pracę nożom i zmniejsza szarpanie liści. Zbieraj pokos, żeby nie zapchać maszyny i nie mieszać go z filcem. Wybierz dzień, gdy gleba jest lekko wilgotna (nie rozmoczona) i nie ma przymrozków ani skrajnej suszy – wtedy darń mniej cierpi, a ten cały „brud” łatwiej wychodzi.
To zależy od pogody i pory roku. Standardowo 2–4 tygodnie do „normalnego” wyglądu, jeśli zapewnisz odpowiednie warunki, czyli równą wilgotność powierzchni, umiarkowane temperatury (z tym będzie Ci ciężko :P) i brak intensywnego użytkowania. Wiosenna wertykulacja regeneruje się szybciej, a ta jesienna – dłużej, ale zwykle daje trwalszy efekt (bo pogoda i wilgotność sprzyjają odbudowie i wykonanym dosiewkom). Przy bardzo grubym filcu i intensywnej wertykulacji pamiętaj, że po intensywnym zabiegu trawnik przez kilka–kilkanaście dni wygląda gorzej, zanim odbije.
Porady dotyczące samego trawnika po zimie zawarłem w poście: Jak pielęgnować trawnik po zimie?
To zależy od indywidualnego podejścia, ale ogólnie warto. Dosiewka zagęszcza darń, szybciej zamyka puste miejsca i ogranicza chwasty. Jeśli chcesz to zrobić dobrze, to przede wszystkim zadbaj o kontakt nasion z glebą (wetrzyj grabiami w podłoże, przejedź lekko wałem lub szczotką, a najlepiej przykryj je cienką warstwą piasku lub kompostu). Wtedy masz pewność, że nasiona wzejdą w jak największej ilości.
Zacznij od porządków (grabienie, usunięcie luźnych resztek), oznacz zraszacze i płytsze kable (spotkałem się z sytuacją, że ktoś położył kable tuż pod trawnikiem - jakieś 1,5-2 cm pod darnią), skoś nieco niżej i usuń pokos.
Ustaw noże tak, by naciąć darń i dosięgnąć filcu, ale nie „orać” gleby. Pierwszy przejazd zrób płycej, a jeśli trzeba – pogłębiaj stopniowo. Przejedź wzdłuż, a potem w poprzek trawnika, a następnie zbierz cały wyczesany materiał. Możesz go przeznaczyć na kompost i użyć ponownie w grodzie. Przy grubym filcu kilka przejazdów jest normalne. Twój trawnik może przez chwilę wyglądać, jak po wojnie ale spokojnie - to punkt wyjścia do jeszcze lepszego wyglądu, niż w poprzednim sezonie. Po czyszczeniu możesz wykonać aerację rdzeniową (tam, gdzie gleba jest zbita), a następnie wykonać dosiewkę i lekki topdressing (wysypanie mieszanki piasku i ziemi kompostowej na powierzchni trawnika), który wypełni otwory i wyrówna powierzchnię.
Na koniec dociśnij nasiona (najlepiej walcem), podlej i przez 10–14 dni unikaj deptania. Jeśli filcu masz więcej, niż 1,3 cm, nastaw się na kilka przejazdów i dosiewki; przy skrajnie grubym (ok. 2,5 cm i więcej) sensowniejsza bywa już renowacja trawnika od zera.
Mały trawnik obrobisz ręcznie – metalowymi grabiami albo ręcznym weltykulatorem (wygląda jak takie grabie z nożami). Średnie i duże trawniki lepiej idą sprzętem mechanicznym: wertykulatorem elektrycznym lub spalinowym z nożami (noże/ostre łopatki są skuteczniejsze niż sprężynowe pazurki od grabii). Przyda się też kosz lub taczka na filc i wał ogrodowy do dociśnięcia nasion. Jeśli gleba jest zbita lub spora ilość zalegającego filcu, rozważ też aerator rdzeniowy. Można go wypożyczyć w wypożyczalniach sprzętu ogrodniczego.
Noże ustawione pionowo w stosunku do darni, nacinają ją i jednocześnie usuwają część zalegającego filcu przy powierzchni gleby. Dzięki temu woda, powietrze i składniki pokarmowe mają łatwiejszy dostęp do strefy korzeniowej, a światło dochodzi do nasad źdźbeł. Trawy łatwiej się krzewią. Ich korzenie pracują w glebie, a nie w „gąbczastej, filcowej poduszce”. Aeracja to inny mechanizm – usuwa z gleby wykorki i rozluźnia podłoże, wspiera infiltrację i korzenienie, a „przy okazji” pośrednio pomaga w redukcji filcu. Te zabiegi się uzupełniają, ale nie zastępują.
Więcej o pielęgnacji trawnika przeczytasz w moich wcześniejszych wpisach:
Podczas mojej kariery ogrodniczej spotkałem się z takim czterema najczęściej wykonywanymi błędami przy wertykulacji trawnika:
Skąd wiem, czy w ogóle robić wertykulację – jaka grubość filcu jest „za duża”?
Wytnij klin darni i zmierz brunatną warstwę między zielonymi liśćmi a glebą. Jeśli ma ponad 0,5 cala (~1,3 cm), zabieg jest uzasadniony; przy cieńszej często wystarczy aeracja i korekta pielęgnacji (nawadnianie, nawożenie, koszenie).
Czy można łączyć wertykulację z aeracją i piaskowaniem (top dressingiem) jednego dnia?
Tak, to częsta sekwencja: najpierw wertykulacja (usunięcie filcu), potem aeracja rdzeniowa (rozluźnienie gleby), a na koniec wtarcie lekkiej mieszanki (top dressingu), która wypełnia otwory i wyrównuje powierzchnię.
Czy wertykulować można latem?
Zasadniczo unikaj tego okresy – trawy w upale słabo się regenerują. Wyjątkiem bywa bardzo lekki, powierzchowny przejazd w warunkach intensywnego podlewania, ale w praktyce lepiej poczekać do wczesnej jesieni.
Czy koszenie „na pałę” raz na dwa tygodnie zwiększa filc?
Tak – zbyt rzadkie i zbyt niskie cięcie zwiększa stres roślin i sprzyja kumulacji trudnorozkładalnych części (łodygi, rozłogi). Stosuj Zasadę 1/3 (nie ścinaj więcej niż 1/3 liścia). Częste, umiarkowane koszenie pomaga ograniczyć filc i nie szkodzi trawie.
Czy po wertykulacji warto od razu nawozić?
Umiarkowana dawka nawozu regeneracyjnego ma sens, szczególnie jesienią (skład wspierający korzenie), ale równie ważny jest reżim podlewania i ewentualny top dressing. Nie przekarmiaj trawy – nadmiar azotu przyspiesza wzrost części nadziemnych i może nasilać problem filcu.
